Rok 2026 został ustanowiony decyzją Prezydium Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych „Rokiem 100-lecia ruchu schronisk młodzieżowych w Polsce”
Jednak idea tworzenia tanich miejsc noclegowych dla młodzieży narodziła się już w 1909 roku w Niemczech, kiedy podczas kilkudniowej wycieczki grupa młodzieży z powodu złej pogody musiała szukać schronienia w miejscowej szkole. Pod wpływem tych wydarzeń nauczyciel prowadzący grupę, Richard Schirmann, doprowadził do powstania w 1912 r. pierwszego stałego schroniska młodzieżowego na zamku Altena (do dziś prowadzone jest tam schronisko młodzieżowe, zaś w części budynku zachowano kilka pomieszczeń z oryginalnym wyposażeniem z początków XX w. tworzących muzealną przestrzeń, którą można zwiedzać).
W 1919 r. powstało Niemieckie Stowarzyszenie Schronisk Młodzieżowych, w 1924 r. Stowarzyszenie Szwajcarskie i jako trzecie z kolei w roku 1926 – Stowarzyszenie Polskich Schronisk Młodzieżowych.
Do 1932 r. tworzy się jeszcze 10 stowarzyszeń (Holandia, Norwegia, Dania, Anglia, Francja, Szkocja, Belgia, Irlandia, Nowa Zelandia, Północna Irlandia).
W dniach 20-22 października 1932 r. zebrali się w Amsterdamie przedstawiciele 11 krajowych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. Józef Błoński i Mieczysław Orłowicz reprezentujący Polskę złożyli podpisy pod protokołem „Pierwszego spotkania sekretarzy krajowych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych” powołującego Międzynarodową Federację Schronisk Młodzieżowych (International Youth Hostel Federation). Statut Federacji wyznaczył ścisłą współpracę międzynarodową na rzecz ruchu schronisk młodzieżowych oraz wzajemne honorowanie legitymacji stowarzyszeń krajowych.
Pierwsze schroniska młodzieżowe w Polsce powstały w 1926 roku i znajdowały się w Augustowie, Kaliszu, Nowej Słupi, Morgownikach, Sromowcach Niżnych.
We wrześniu 1931 roku (95 lat temu) został uroczyście otwarty Miejski Dom Wycieczkowy przy Oleandrach w Krakowie, wybudowany według projektu Edwarda Kreislera w stylu architektury modernistycznej.
Zaś nasza historia zaczyna się w 1948 roku, kiedy to dzięki osobistemu zaangażowaniu Czesława Blajdy (bardzo aktywnego działacza turystyki i krajoznawstwa) zostało uruchomione schronisko szkolne w Klasztorze Norbertanek posiadające wówczas 150 miejsc noclegowych. Nasza siedziba znajdowała się na Salwatorze aż do roku 2000, do czasu przeprowadzki.
Jubileusze są okazją do spoglądania wstecz, ale dla schronisk młodzieżowych jest to nie tylko czas podsumowań, ale przede wszystkim święto idei Richarda Schirmanna, która przetrwała próbę czasu. A była ona prosta: stworzyć bezpieczną i tanią przystań dla młodych ludzi, by mogli poznawać świat poza murami szkół.
Schronisko to nie tylko dach nad głową. To przestrzeń wymiany myśli, nauka samodzielności i szkoła tolerancji. W dobie cyfrowej izolacji, wspólny stół w schroniskowej jadalni staje się luksusem wartym więcej niż najdroższy apartament.
